Munosabatlaringizni boshqaradigan 4 ta psixologik bog‘lanish (attachment) turi
Psixologik bog‘lanish turi — bu insonning munosabatlarda o‘zini qanday tutishini belgilovchi xususiyatdir. U bolalik davrida ota-onalar bilan shakllangan munosabatlar asosida rivojlanadi va kelajakda sherik, yaqinlar hamda atrofdagilar bilan qanday munosabat qurishingizni, qanday sevishingizni, rashk qilishingizni va nizolarni qanday hal qilishingizni belgilaydi.
Bog‘lanishning 4 ta asosiy turi mavjud.
1. Ishonchli (xavfsiz) bog‘lanish turi
Ishonchli bog‘lanishga ega inson yaqinlikdan o‘zini noqulay his qilmaydi va yolg‘izlikdan qo‘rqmaydi. Agar sherigi band bo‘lsa, uni tashlab ketishlaridan xavotir olmaydi va o‘ziga mashg‘ulot topa oladi. Qiyin vaziyatlarda yordam so‘ray oladi va boshqalarni ham qo‘llab-quvvatlaydi. His-tuyg‘ular bilan o‘ynamaydi, tekshirib turmaydi va manipulyatsiya qilmaydi.
Bolaligida bunday insonning ota-onasi uni doimo qo‘llab-quvvatlagan va barqaror bo‘lgan. Onasi yonida bo‘lgan, yig‘laganida o‘z vaqtida javob qaytargan va tinchlantirgan.
Katta yoshdagi belgilari:
- Sherigingizga ishonasiz.
- Vaqtinchalik ayriliqlarni xotirjam qabul qilasiz.
- His-tuyg‘ularingiz haqida ochiq gapira olasiz.
- Tashlab ketilishdan qo‘rqmaysiz.
- Munosabatlarda o‘zingizni yo‘qotib qo‘ymaysiz.
2. Xavotirli bog‘lanish turi
Bu turdagi inson doimo uni sevishmay qo‘yishi yoki tashlab ketishlaridan qo‘rqadi. U sherigiga haddan tashqari bog‘lanib qoladi, qayerdaligi va kim bilan ekanligini tekshirib turadi. Eng kichik sovuqlashuvdan ham ranjiydi. Ortiqcha sevgi, g‘amxo‘rlik va e’tibor bilan sherigini bo‘g‘ib qo‘yishi mumkin.
Bolaligida ota-onasi unga nisbatan beqaror munosabatda bo‘lgan: ba’zan ortiqcha g‘amxo‘rlik qilgan, ba’zan esa e’tiborsiz qoldirgan yoki sovuqqon bo‘lgan.
Belgilari:
- Doimiy ravishda sevgi isbotlarini talab qilasiz.
- Sababsiz rashk qilasiz.
- Sherik yoningizda qolishi uchun xiyonat yoki tahqirlarni kechirasiz.
- Sherikning sovuqqonligi va e’tiborsizligidan tez-tez shikoyat qilasiz.
- 5 daqiqa javob kelmasa, o‘nlab yoki yuzlab xabar yuborasiz.
- Yoqtirgan insoningizning ijtimoiy tarmoqlarini kuzatib, qachon onlayn bo‘lganini tekshirasiz.
- Sherigingizda «erib ketasiz», o‘zingizni unutib qo‘yasiz.
Xavotirli bog‘lanishga ega insonlar ko‘pincha hissiy qaramlik (kodependentlik) muammolaridan shikoyat qiladilar va odatda o‘zlariga qarama-qarshi bo‘lgan — qochuvchi bog‘lanish turidagi insonlarni tanlaydilar.
3. Qochuvchi bog‘lanish turi
Bunday insonlar mustaqillikni hamma narsadan ustun qo‘yadilar va yaqinlashishdan qo‘rqadilar. Ular sovuqqon, mag‘rur va o‘ziga yetarli ko‘rinadi. Ularning shiori: «Menga hech kim kerak emas», «Hammasini o‘zim uddalayman».
Aslida esa bu niqob ortida rad etilish yoki o‘z mustaqilligini yo‘qotish qo‘rquvi yashiringan bo‘ladi.
Bolaligida ota-onasi sovuqqon bo‘lgan, bolaning his-tuyg‘ularini rad etgan, «kuchli bo‘lish» va «yig‘lamaslik» kerakligini uqtirgan. Mustaqillikni juda erta talab qilgan.
Belgilari:
- Munosabatlarga ehtiyojingiz yo‘qligini aytasiz va masofa saqlaysiz, ammo ich-ichingizdan yolg‘izlikni his qilasiz.
- Munosabatlar juda yaqinlashganda ulardan qochib ketasiz.
- Sizni quchoqlashlari yoki ovutishlarini yoqtirmaysiz.
- Uzoqda qolgan sobiq sheriklarni ideallashtirib, hozir yoningizdagi insonni qadrsizlantirasiz.
- Yordam so‘rashni bilmayapsiz va buni zaiflik deb hisoblaysiz.
- Sheriklaringiz sizni sovuqqon, befarq yoki e’tiborsiz deb hisoblaydi.
- His-tuyg‘ulardan ish yoki hobbi orqali qochishga harakat qilasiz.
4. Xavotirli-qochuvchi bog‘lanish turi
Bu eng murakkab bog‘lanish turidir. Bunday inson bir vaqtning o‘zida ham sevgini xohlaydi, ham undan qo‘rqadi. Yaqinlikka intiladi, ammo u paydo bo‘lishi bilan undan uzoqlashadi. Bir kuni yuzlab xabar yozsa, keyingi kuni bloklab qo‘yishi mumkin. Sevishini aytadi, keyin esa bir haftaga g‘oyib bo‘ladi.
Bolaligida ota-ona bir vaqtning o‘zida ham qo‘rquv manbai, ham taskin manbai bo‘lgan. Masalan, ota-ona bolani urib yoki baqirib, keyin esa darhol ovutgan yoki kutilmaganda sovg‘a bergan. Natijada bola hissiy tartibsizlik muhitida ulg‘aygan.
Belgilari:
- O‘zingizni oldindan aytib bo‘lmaydigan tarzda tutasiz: bir payt qolishni iltimos qilasiz, boshqa payt tajovuzkor bo‘lib qolasiz.
- Juda tez sevib qolishingiz va xuddi shunday tez sovib qolishingiz mumkin.
- Xavfsiz munosabatlar va sevgiga ishonmaysiz, ammo ularni doimo izlaysiz.
- Shartnomalarni bekor qilishingiz, ishni tashlashingiz yoki barcha ko‘priklarni yoqib yuborishingiz mumkin.
- Sababini tushuntira olmaydigan g‘azab yoki vahima xurujlari kuzatiladi.
Bog‘lanish turini o‘zgartirish mumkinmi?
Ha. Bog‘lanish turi hukm emas. Psixoterapiya, ongli ravishda o‘z ustida ishlash va ishonchli bog‘lanish turiga ega barqaror sherik yordamida inson o‘z odatlarini o‘zgartirishi va sog‘lom, xavfsiz munosabatlarni qurishi mumkin.
Bunda his-tuyg‘ular va muammolar haqida ochiq gapirishni, bir-biriga ishonishni hamda shu bilan birga alohida shaxs bo‘lib qolishni o‘rganish mumkin.
Agar munosabatlar qurishda qiyinchiliklarga duch kelayotgan bo‘lsangiz, psixolog bilan maslahatlashish sizga yordam berishi mumkin.
O‘zingiz ustida ishlashda omad tilaymiz!